Als je stopt met het uitoefenen van je hobby, heeft het doorgaans wat tijd nodig alvorens je definitief afscheid kunt nemen van alles wat daarbij hoort. Zo ook bij Willem uit het oosten van het land. Hij meelde mij dat hij al vele jaren een tweetal Philips zelfbouw mengpaneeltjes had staan, die hij niet meer gebruikt en van de hand wilde doen. Bijgesloten was een foto van één van de twee paneeltjes. De eerste had hij zelf gebouwd, de ander was een 'krijgertje'.
Of we even konden belluh...
Wat mij op de foto opviel, was de hele rits schakelaars die aan de voorkant in het frame van de kast waren geplaatst. Ik kon op dat moment de typenummers van de zelfbouw mengpaneeleenheden niet goed zien, maar vermoedde dat dit iets van voorafluister-schakelaars konden zijn. Wellicht voor ieder audiokanaal, want het waren er zo te zien elf. Aan de linkerkant zit nog iets wat ik niet kon thuisbrengen. Had dat iets met de schakelaars te maken? Het leek namelijk niet op een aansluiting. Duidelijk leek me wel dat de kast propvol elektronica zou moeten zitten, maar omdat op de foto de achterwand niet zichtbaar was, bleef het een beetje gissen.
Tijdens het telefoongesprek dat later die week volgde, bleek dat Willem met zijn paneeltje al heel wat avonturen had beleefd. Vandaar ook dat 'krijgertje'. En zoals wel vaker tijdens dergelijke momenten gaat een gesprek dan zomaar alle kanten op! Niet vreemd dus dat er niet veel later een afspraak werd gemaakt waarop Eli even langs kon komen om de paneeltjes op te komen halen.
Onderzoek
Het ene paneeltje is een, ik zou zeggen, bijna standaard Philips zelfbouw mengpaneeltje.
Maar het andere, degene die vanwege de rij schakelaars op de voorkant mijn interesse had gewekt, bleek aan de achterzijde van een indrukwekkende rij aansluitingen te zijn voorzien: aan de rechterkant prijken maar liefst 8 XLR (mono) microfooningangen, die aan evenzoveel DIN-aansluitingen zijn gekoppeld. Links hiervan zit een in links en rechts gescheiden, minder gevoelige PU-aansluiting. Hier weer naast is verrassend genoeg een volumeregelaar voor een paartje NL8633's geplaatst. En deze 1W IC-versterker drijft een hoofdtelefoonuitgang aan van de alternatieve monitor. Dit ontwerp komt uit de serie zelfbouwversterkers die destijds, vanwege de simpele opzet, veelvuldig door hobbyisten is toegepast.
Aangezien deze uit 9V dient te worden gevoed, is hiertoe boven in de kast een eenvoudige netvoeding geplaatst, bestaande uit een trafootje en een bruggelijkrichter.
Het geheel is op 'alternatieve' wijze geplaatst. Logisch ook, want veel ruimte is er niet voor. En dat dit uiteindelijk toch gelukt is, mag gerust een wonder genoemd worden. Proppen was het ongetwijfeld ook...
Waar we mee te maken hebben is dus een Philips-mengpaneeltje dat niet voorzien is van één maar twee monitorinrichtingen, alhoewel van voorafluistering dan weer geen sprake is. Eerder van meerdere bussen waar het audiosignaal op gezet kan worden, en waarvan alleen het somvolume geregeld kan worden.
Haastige spoed?
Het grootste probleem van de serie mengpaneeleenheden voor zelfbouw van philips vond ik, was dat bij aanvang hiervan er kennelijk bij Philips nooit echt diep nagedacht is over wat het zelfbouw mengpaneeltje nu aan functionaliteit zou moeten kunnen leveren. Het leek wel of het concern bang was de spreekwoordelijke boot te missen.
Aan de ene kant is dat wel logisch als je uitgaat van eenvoudig thuisgebruik. De gemiddelde hobbyist wilde destijds hooguit de FM-radio met een platenspeler of cassetterecorder mengen, om er vervolgens de eigen vlotte babbel overheen te gooien. Niks ingewikkelds dus!
Zo ook bij de voorafluistering. En wellicht is er dáárom op de printen van de voorversterkers nergens een fatsoenlijke mogelijkheid te vinden om het signaal vóór de volumeregeling af te takken. Met als gevolg dat er door hobbyisten, die de selectoreenheid ten behoeve van de monitoreenheid wilden inzetten, noodgedwongen van alles aan de eenheden gesoldeerd werd.
Aan een professionele toepassing, zoals die van een studiomengpaneel met verschillende signaalbussen, was waarschijnlijk al helemaal niet gedacht. Kennelijk ook niet aan een latere uitgave in deze zelfbouw serie, zoals de microfoon-voorrangeenheid. Daarmee kon je over een muzieksignaal heen praten, terwijl je dat signaal langzaam liet opkomen of wegzakken. Een geweldige eenheid, maar voor velen wel mosterd na maaltijd: tien tegen één dat het gros van de zelfbouwers tegen die tijd dat deze eenheid werd uitgebracht al zelf een eigen creatieve oplossing had bedacht, óf dat de behuizing simpelweg al vol zat. En er dus domweg geen ruimte meer voor was...
Eigenlijk is het best wel ironisch dat Neerlands grootste elektronicafabrikant zó aan een nieuw succesnummer begon. Uit gesprekken met verschillende oud-medewerkers van het eerste uur, bleek dat Philips Elonco destijds best wel worstelde met de vraag hoe ze deze zelfbouwserie in de markt moesten zetten. Men wist simpelweg niet goed welke richting ze ermee op moesten. Maar de geschiedenis gaf de twijfelaars ongelijk: want dat het een doorslaand succes werd, dat staat onomstotelijk vast!
Ook staat vast dat deze legendarische Philips zelfbouwserie destijds absoluut in de behoefte van menig radio- en audiohobbyist voorzag om zélf met iets zinnigs aan de slag te kunnen. En juist door die nostalgische, imperfecte charme is dit mengpaneeltje vandaag de dag weer heel gewoon... ongewoon!